Nhờ người khác đặt tên cho con là cách làm phổ biến và đáng quý, miễn là cha mẹ nói rõ từ đầu mình đang nhờ góp ý hay nhờ quyết định. Cách êm nhất thường là cha mẹ đưa ra tiêu chí và một danh sách ngắn, rồi mời ông bà, người hay chữ hay bạn bè góp ý trong danh sách đó, hoặc thêm vào nếu có tên hay hơn. Khi hỏi trên các nhóm mạng hay dùng dịch vụ đặt tên trực tuyến, đừng đưa ngày giờ sinh, họ tên đầy đủ hay ảnh của bé kèm theo.
Bài này dành cho cha mẹ đang chuẩn bị nhờ, hoặc đang được người thân đề nghị đặt tên giúp. Phần nhờ người xem tên theo ngũ hành có bài riêng; phần cha mẹ tự đặt tên và bàn với nhau khi không thống nhất cũng đã có ở các bài khác của trang.
Bốn nguồn hay được nhờ và mỗi nguồn giỏi gì
Mỗi nguồn mang lại một thứ khác nhau. Biết trước giúp cha mẹ hỏi đúng người, đúng việc.
| Nguồn | Giỏi ở | Cần lưu ý |
|---|---|---|
| Ông bà, người lớn trong họ | Biết tên cần kiêng trong họ, giữ nếp đặt tên của gia đình, mang lại sự gắn kết | Khó từ chối; dễ lệch thế hệ về thẩm mỹ tên |
| Người hay chữ, thầy đồ, người giỏi chữ Hán | Giải nghĩa chữ Hán Việt chính xác, gợi tên có điển tích | Tên có thể quá văn vẻ, khó đọc với bạn bè con sau này |
| Dịch vụ đặt tên trực tuyến có phí | Nhanh, có danh sách kèm nghĩa | Chất lượng không đều; có nơi dùng danh sách soạn sẵn |
| Nhóm cha mẹ trên mạng, bạn bè | Nhiều ý tưởng, phát hiện nghĩa lóng, nói lái | Ý kiến trái chiều; rủi ro lộ thông tin của bé |
Không có nguồn nào thay được cha mẹ. Mỗi nguồn là một lớp góp ý, và cha mẹ có thể dùng nhiều lớp cùng lúc: ông bà cho biết tên cần kiêng, người hay chữ kiểm nghĩa, nhóm mạng phát hiện nói lái, còn quyết định thì ở cha mẹ.
Mời ông bà góp ý: danh sách mở hay danh sách đóng
Ở nhiều gia đình Việt, việc ông bà đặt tên cho cháu, nhất là cháu đích tôn, là một nếp cũ mang nhiều tình cảm. Cha mẹ trẻ hôm nay thường muốn tự đặt nhưng vẫn muốn ông bà vui. Cách mời quyết định phần lớn cuộc trao đổi sẽ êm hay căng.
Có hai cách mời. Danh sách đóng: "Hai đứa chọn được ba tên này, ông bà thấy tên nào hợp?". Cách này giữ quyền chọn cho cha mẹ, vì tên nào được chọn cũng đã đạt tiêu chí, nhưng ông bà có thể thấy mình chỉ được hỏi cho có. Danh sách mở: "Ông bà nghĩ giúp vài tên, hai đứa cũng đang nghĩ, rồi cả nhà cùng chọn". Cách này tôn trọng ông bà hơn nhưng dễ dẫn tới tình huống ông bà đưa một tên mà cha mẹ không muốn dùng.
Cách dung hoà hay dùng là mở nhưng có khung: chia sẻ trước với ông bà vài tiêu chí của cha mẹ, như tên hai tiếng, tránh chữ trùng tên các cụ, muốn nghĩa gắn với thiên nhiên, rồi mời ông bà nghĩ trong khung đó. Ông bà thường rất vui khi được giao một việc cụ thể, và các tên ông bà đưa ra lúc này có khả năng cao là cha mẹ dùng được.
Ông bà còn là nguồn thông tin không thay được về những tên cần kiêng trong họ, những tên đã có người dùng trong các nhánh họ gần. Ngay cả khi cha mẹ tự đặt hoàn toàn, nên hỏi ông bà phần này.
Nhờ người hay chữ: được gì và nên hỏi gì
Người giỏi chữ Hán, thầy đồ viết thư pháp, hay đơn giản là một người lớn tuổi đọc nhiều sách chữ Hán, có thể giúp cha mẹ chọn tên có nghĩa sâu và chính xác. Họ giải thích được chữ Hán cụ thể, nghĩa gốc, và đôi khi một câu thơ hay điển tích có chữ đó. Với cha mẹ muốn tên con có một câu chuyện để kể sau này, đây là nguồn rất quý.
Nên hỏi người hay chữ ba điều. Thứ nhất, chữ Hán cụ thể của tên, viết ra giấy, vì một âm Hán Việt có thể ứng với nhiều chữ. Thứ hai, nghĩa gốc và nghĩa hay dùng, vì có chữ nghĩa gốc đẹp nhưng trong tiếng Việt hiện đại lại hay được hiểu theo cách khác. Thứ ba, tên có quá hiếm hay quá văn vẻ không: một tên chữ rất đẹp nhưng bạn bè con không đọc được, thầy cô hay ghi sai, thì con sẽ phải giải thích suốt đời.
Nhiều gia đình nhờ thầy đồ viết tên con bằng chữ thư pháp để treo hoặc cất làm kỷ niệm. Đó là một cách lưu giữ ý nghĩa đẹp. Chỉ cần nhớ rằng trên giấy tờ, tên con được ghi bằng chữ Quốc ngữ; phần chữ Hán là phần gia đình giữ lại để kể cho con nghe.
Dịch vụ đặt tên trực tuyến có phí: kiểm gì trước khi trả
Có những dịch vụ nhận đặt tên cho con qua mạng: cha mẹ điền mong muốn, trả phí, nhận về danh sách tên kèm nghĩa. Chất lượng rất khác nhau, từ người làm cẩn thận, hỏi kỹ, đến nơi chỉ lấy từ một danh sách soạn sẵn. Vì không có tiêu chuẩn chung, cha mẹ nên tự kiểm vài điều trước khi trả tiền.
Hỏi họ sẽ hỏi những gì trước khi đặt: nếu chỉ cần họ và giới tính, khả năng cao là danh sách soạn sẵn. Hỏi có giải nghĩa chữ Hán cụ thể không, và sau khi nhận, tra lại vài tên trong từ điển. Hỏi có xem tên đọc liền với họ và tên đệm không, vì đây là chỗ danh sách soạn sẵn hay hỏng. Và hỏi có thu thêm khoản nào sau đó không, ví dụ phí "xem kỹ hơn", "chọn giờ".
Về chi phí, không có giá chuẩn; điều quan trọng là bạn biết mình trả cho cái gì: thời gian của người làm, số tên, phần giải nghĩa, một buổi trao đổi. Một khoản phí nhỏ cho danh sách tên tham khảo là hợp lý nếu danh sách thật sự được làm cho bé nhà bạn. Một khoản phí lớn kèm lời hứa tên sẽ mang lại may mắn, thành đạt là dấu hiệu nên dừng.
Hỏi tên trên nhóm cha mẹ mà không lộ thông tin của bé
Nhóm cha mẹ trên mạng là nơi có rất nhiều ý tưởng và cũng rất nhanh phát hiện những tên dễ bị trêu. Nhưng thông tin đăng lên nhóm, kể cả nhóm kín, có thể bị chụp lại và lan ra ngoài. Một vài nguyên tắc:
- Không đăng ngày giờ sinh chính xác, họ tên đầy đủ của cha mẹ và bé cùng lúc. Tổ hợp này đủ để người lạ nhận diện, và có thể bị lợi dụng.
- Không kèm ảnh bé, hoặc ảnh giấy chứng sinh, giấy khai sinh có thông tin.
- Chỉ nói họ và giới tính khi hỏi về tên; nếu cần hỏi đọc liền với tên đệm, có thể đưa họ và đệm mà không cần thêm gì.
- Đặt câu hỏi cụ thể: "Ba tên này đọc với họ Trần có êm không, có ai thấy nói lái thành gì không?" nhận được góp ý dùng được hơn "Mọi người gợi ý tên cho bé gái với".
- Đọc bình luận để tìm vấn đề, không để đếm phiếu. Một người chỉ ra nghĩa lóng đáng giá hơn hai mươi lượt thích.
- Không đăng tên đã chốt cho tới khi đã làm khai sinh, nếu gia đình muốn giữ kín.
Cha mẹ cũng nên nhớ rằng ý kiến trên mạng đến từ những người không biết gia đình mình, không biết họ hàng mình, và nhiều người viết theo cảm xúc. Những ý kiến kiểu "tên này xui", "tên này khắc" là quan niệm cá nhân, không có căn cứ, và không nên để chúng làm mình lo lắng.
Giữ quyền quyết định và ghi lại câu chuyện của tên
Dù nhờ bao nhiêu người, theo luật, cha mẹ là người đăng ký khai sinh và chịu trách nhiệm về tên của con. Về mặt tình cảm, cha mẹ cũng là người gọi tên con nhiều nhất. Vì vậy, khi đã nhờ, nên nói rõ với mọi người từ đầu rằng cha mẹ sẽ là người chọn cuối, và cảm ơn mọi góp ý dù có được dùng hay không.
Khi phải từ chối tên một người thân đề xuất, nói sớm, nói trực tiếp, kèm một lý do cụ thể và nhẹ nhàng: trùng tên một người bạn, đọc với họ hơi nặng, hai vợ chồng đã có một tên gắn với kỷ niệm riêng. Lý do cụ thể giúp người góp ý không thấy mình bị gạt đi. Có thể mời họ góp ý tên ở nhà, tên đệm, hay viết lời chúc cho bé, để họ vẫn có phần trong câu chuyện.
Cuối cùng, ghi lại câu chuyện của tên: ai đã góp ý, tên được chọn vì sao, chữ Hán nếu có, những tên đã cân nhắc. Vài dòng trong sổ của gia đình hay trong album của bé. Khi con lớn và hỏi vì sao mình tên như vậy, câu trả lời có cả ông bà, cả người hay chữ, cả những đêm cha mẹ ngồi bàn, là một món quà mà không dịch vụ nào làm thay được.
Câu nhờ mẫu cho từng người
Cách mở lời quyết định người được nhờ sẽ hiểu vai trò của mình là gì. Dưới đây là vài câu mẫu, cha mẹ điều chỉnh theo cách xưng hô của gia đình:
- Với ông bà: "Hai đứa muốn tên bé có hai chữ, nghĩa gắn với cây cỏ, tránh trùng tên các cụ. Ông bà nghĩ giúp vài tên, hai đứa cũng đang có mấy tên, cuối tuần cả nhà cùng xem nhé."
- Với người hay chữ: "Nhà cháu đang cân nhắc mấy tên này, nhờ bác viết giúp chữ Hán và giảng nghĩa từng tên, xem tên nào nghĩa đẹp mà dễ đọc."
- Với dịch vụ trực tuyến: "Trước khi đặt, anh chị cho biết sẽ hỏi những thông tin gì, gửi lại bao nhiêu tên, có giải nghĩa chữ Hán và xem tên đọc với họ không, và tổng chi phí là bao nhiêu."
- Với nhóm cha mẹ: "Bé trai họ Trần, đang phân vân ba tên này. Mọi người đọc thử xem có êm không, có thấy nói lái thành nghĩa gì không giúp mình với."
- Với bạn thân: "Nghe tên này lần đầu, bạn nghĩ tới điều gì? Nếu ở lớp có bạn tên này, bọn trẻ có trêu gì không?"
Điểm chung của các câu mẫu là nói rõ đang nhờ việc gì: nghĩ thêm, giảng nghĩa, kiểm tra hay phát hiện vấn đề. Người được nhờ biết rõ phần của mình thì góp ý trúng hơn, và khi cha mẹ không chọn tên họ gợi ý, họ cũng ít thấy bị phật lòng hơn, vì họ biết mình được nhờ góp ý chứ không được nhờ quyết.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà đã đặt tên sẵn cho cháu từ trước khi sinh thì cha mẹ nên làm gì?
Nghe lý do ông bà chọn tên đó trước, vì nhiều khi có câu chuyện gia đình phía sau. Nếu tên đạt tiêu chí của cha mẹ, đó là may mắn. Nếu không, cảm ơn và đề xuất dùng tên đó làm tên đệm, tên ở nhà, hoặc cùng ông bà chọn một tên khác có ý nghĩa tương tự.
Nhờ người khác đặt tên có ảnh hưởng gì tới thủ tục khai sinh không?
Không. Thủ tục khai sinh chỉ quan tâm tên được ghi đúng quy định và do người có quyền đi đăng ký. Ai nghĩ ra tên không phải là thông tin trong hồ sơ. Các quy định cụ thể nên hỏi UBND cấp xã nơi đăng ký.
Có nên trả tiền cho người trong họ đặt tên giúp?
Thường là chuyện tình cảm, không cần trả tiền. Một món quà nhỏ, lời cảm ơn trong ngày đầy tháng hay mời họ đến dự là cách bày tỏ phù hợp với nhiều gia đình. Nếu người đó làm nghề và có thu phí, hỏi trước cho rõ.
Hỏi tên trên mạng thì có bị người khác lấy mất tên không?
Tên người không phải là thứ có thể bị lấy độc quyền, nên không có rủi ro pháp lý. Chỉ có khả năng một gia đình khác thấy hay và đặt trùng; nếu cha mẹ muốn tên con hiếm, hãy hỏi về tên ở dạng chung và giữ tên chốt cho riêng mình.
Hai bên nội ngoại đều muốn đặt tên thì sao?
Một cách hay dùng là để mỗi bên góp một phần: một bên gợi tên đệm, một bên gợi tên chính, hoặc một bên đặt tên khai sinh, một bên đặt tên ở nhà. Quan trọng là cha mẹ thống nhất với nhau trước, rồi mới trao đổi với hai bên.