Bảy nguyên tắc đặt tên công ty đáng giữ là: hợp lệ, đọc một lần là viết đúng, không dấu vẫn ổn, ngắn vừa đủ, không bó ngành, không gây hiểu lầm, và người sáng lập dùng được lâu. Nguyên tắc thì ai cũng nghe, cái hay bị bỏ qua là cách kiểm. Bài này gắn mỗi nguyên tắc với một phép thử cụ thể, làm bằng điện thoại, giấy bút và vài người quen.
Lý do cần phép thử: người đặt tên luôn đánh giá tên của chính mình dễ hơn thực tế, vì họ đã biết sẵn nó viết thế nào, nghĩa là gì. Phép thử đưa cái tên ra trước người chưa biết gì về nó, và đó mới là hoàn cảnh tên sẽ sống hàng ngày.
Nguyên tắc 1 và 2: hợp lệ, và đọc một lần là viết đúng
Hợp lệ là điều kiện cần, không phải điểm cộng. Tên phải gồm loại hình doanh nghiệp và tên riêng, không trùng hoặc gây nhầm lẫn với doanh nghiệp đã đăng ký, không dùng tên cơ quan nhà nước, đơn vị vũ trang hay tổ chức chính trị, xã hội khi chưa được chấp thuận, không dùng từ ngữ trái thuần phong mỹ tục. Phép thử: tra tên riêng trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, thử thêm các biến thể bỏ dấu, thêm số, thêm chữ "Tân" phía trước. Có kết quả gần giống thì coi như đỏ.
Phép thử điện thoại cho nguyên tắc thứ hai. Gọi cho ba người không biết trước tên, đọc tên đúng một lần bằng giọng bình thường, không đánh vần, rồi nhờ họ nhắn lại. Nếu hai trong ba người viết sai, tên có vấn đề. Lỗi hay gặp: dấu hỏi và ngã lẫn nhau với người nghe từ vùng khác, các cặp phụ âm như d, gi, r, v đọc giống nhau theo giọng miền, vần "ăn" và "ăng", "ât" và "âc" khó phân biệt qua loa.
Vì sao điều này quan trọng hơn bạn nghĩ. Mỗi lần khách viết sai tên là một lần họ không tìm thấy bạn, một lần chuyển khoản ghi sai, một lần hoá đơn phải xuất lại. Nhân viên trực điện thoại phải đánh vần tên công ty mỗi ngày là chi phí ẩn kéo dài suốt đời công ty.
Nguyên tắc 3: viết không dấu vẫn ổn
Tên công ty của bạn sẽ bị bỏ dấu rất nhiều lần: trong nội dung chuyển khoản ngân hàng, địa chỉ email, tên đăng nhập, phần mềm của đối tác nước ngoài, tin nhắn của khách gõ vội. Một tên có dấu đẹp đôi khi thành vô nghĩa hoặc thành nghĩa khác khi bỏ dấu. Ví dụ giả định: tên riêng "Bảo Tín" bỏ dấu thành "Bao Tin", người đọc có thể hiểu thành "báo tin", không hại gì; nhưng có những cặp chữ bỏ dấu ra nghĩa tục hoặc nghĩa xấu mà người đặt không hề nghĩ tới.
Phép thử: viết tên không dấu, đưa cho hai người khác đọc to theo cách họ đoán, ghi lại tất cả các cách đọc. Làm thêm một lần với tên viết liền không khoảng cách, như sẽ xuất hiện trong địa chỉ email hay tên miền. Một tên viết liền đôi khi cắt sai chỗ, tạo thành từ khác. Đây cũng là lúc kiểm tên trong tiếng Anh: nhiều chuỗi chữ tiếng Việt không dấu trùng với từ tiếng Anh, có từ không hay.
Nếu phép thử này lòi ra một nghĩa xấu, đừng tự trấn an rằng ít ai để ý. Người để ý thường là đối thủ hoặc người đang bực vì một đơn hàng chậm, và một khi nghĩa xấu đã lan thì rất khó gỡ.
Nguyên tắc 4: ngắn vừa đủ, đo bằng chỗ hẹp nhất
Không có độ dài lý tưởng chung, nhưng có chỗ hẹp nhất mà tên phải vừa. Với nhiều công ty, chỗ đó là nội dung chuyển khoản ngân hàng, nơi tên người nhận thường bị viết hoa không dấu và có thể bị cắt nếu quá dài. Với công ty bán lẻ, chỗ hẹp là biển hiệu mặt tiền hẹp. Với công ty dịch vụ trực tuyến, chỗ hẹp là tên hiển thị trên ứng dụng nhắn tin và mạng xã hội.
Phép thử: viết tên đầy đủ, kể cả phần loại hình, vào một mẫu hoá đơn; viết tên riêng viết hoa không dấu vào ô nội dung chuyển khoản của ứng dụng ngân hàng bạn dùng (không cần chuyển thật); và in thử tên riêng lên một khổ giấy bằng mặt tiền thu nhỏ. Nếu ở chỗ nào tên phải viết tắt hay bị cắt, bạn cần hoặc rút tên riêng, hoặc chuẩn bị sẵn một tên viết tắt đăng ký chính thức.
Lưu ý tên ngắn không phải mục tiêu tự thân. Một tên một tiếng rất dễ trùng; hai đến ba tiếng thường là điểm cân bằng giữa dễ nhớ và khả năng đăng ký được.
Một mẹo nhỏ khi đo: đếm cả phần loại hình. "Công ty trách nhiệm hữu hạn" cộng tên riêng ba tiếng cộng cụm ngành như "thương mại dịch vụ" đã thành mười hai tiếng. Luật cho phép viết tắt loại hình thành "Công ty TNHH", nhưng phần tên riêng và cụm ngành thì bạn tự quyết. Bỏ cụm ngành khỏi tên là cách rút ngắn nhanh nhất mà không mất gì về pháp lý.
Nguyên tắc 5 và 6: không bó ngành, không gây hiểu lầm
Hai nguyên tắc này đều nói về khoảng cách giữa điều tên hứa hẹn và điều công ty thực sự làm. Bảng dưới gom các dạng hay gặp và phép thử cho từng dạng.
| Dạng vấn đề | Ví dụ giả định | Phép thử |
|---|---|---|
| Tên gắn một mặt hàng | Tên riêng có chữ "Gạch Men" trong khi công ty định bán cả thiết bị vệ sinh | Viết ra ngành bạn có thể làm trong năm năm, đọc tên kèm từng ngành, xem có nghe lạc không |
| Tên gợi quy mô lớn hơn thực tế | Dùng chữ "Tập Đoàn", "Quốc Tế", "Toàn Cầu" cho công ty vài người | Hỏi: nếu khách lớn đến văn phòng thấy quy mô thật, họ thấy được bất ngờ hay bị lừa? |
| Tên gợi chuyên môn không có | Tên có chữ gợi y tế, giáo dục, tài chính trong khi không có giấy phép ngành đó | Kiểm ngành nghề có điều kiện; ngành nào cần giấy phép thì tên gợi ngành đó dễ bị hỏi lại |
| Tên giống thương hiệu nổi tiếng | Tên riêng chỉ khác một chữ so với một nhãn hiệu quen thuộc | Tra nhãn hiệu; tự hỏi người mua có thể nhầm không. Nếu có, bỏ ngay |
Tên gây hiểu lầm không chỉ là chuyện đạo đức. Nó có thể bị cơ quan đăng ký từ chối, có thể dẫn tới tranh chấp nhãn hiệu buộc đổi tên, và tệ nhất là làm khách thất vọng ngay lần đầu tiếp xúc vì kỳ vọng sai. Một cái tên khiêm tốn mà công ty làm vượt kỳ vọng tốt hơn nhiều một cái tên to mà công ty phải chạy theo.
Nguyên tắc 7: người sáng lập dùng được lâu
Nguyên tắc cuối nghe mềm nhưng thực ra rất thực tế. Bạn sẽ nói tên công ty hàng nghìn lần, trong những cuộc gặp quan trọng, với ngân hàng, với đối tác, với nhân viên. Nếu có chút ngượng khi tự giới thiệu, sự ngượng ngùng đó sẽ lộ ra. Có những tên chọn trong lúc hứng khởi, nghe vui tai với bạn bè, nhưng khi phải đọc trong một buổi ký hợp đồng lớn thì người sáng lập thấy không hợp.
Phép thử: đứng trước gương hoặc ghi âm bằng điện thoại, tự giới thiệu theo ba bối cảnh. Thứ nhất, với một khách quen, giọng thân mật. Thứ hai, với giám đốc một công ty lớn, giọng trang trọng. Thứ ba, trong một lời phát biểu trước hội nghị ngành mười năm sau. Nghe lại bản ghi. Nếu ở bối cảnh nào bạn thấy tên cần được giải thích hay xin lỗi, đó là tín hiệu.
Nguyên tắc này cũng bao gồm chuyện công ty có nhiều người sáng lập. Một tên mang dấu ấn quá riêng của một người, như tên con của một người, có thể thành chuyện khó xử nếu sau này người đó rời công ty. Đây không phải lý do để tránh hẳn, nhưng là điều nên nói thẳng với nhau từ đầu.
Ba điều nghe như nguyên tắc nhưng không nên tin tuyệt đối
"Tên phải có ý nghĩa sâu xa." Ý nghĩa là điểm cộng khi nó được kể trong một câu và người nghe thấy hợp. Ý nghĩa cần một đoạn văn để giải thích thì gần như không ai nghe đến cuối. Nhiều công ty được nhớ nhờ tên dễ đọc và cách làm việc đều đặn, chứ không nhờ câu chuyện đằng sau tên. Nếu phải chọn giữa một tên sâu xa khó đọc và một tên giản dị dễ đọc, tên thứ hai thường ít gây phiền hơn trong hai mươi năm sử dụng.
"Tên tiếng Anh nghe chuyên nghiệp hơn." Cảm giác chuyên nghiệp đến từ sự nhất quán giữa tên, cách trình bày hồ sơ và cách làm việc, không đến từ ngôn ngữ của tên. Với khách hàng trong nước, một tên tiếng Việt rõ ràng thường dễ nhớ hơn một tên tiếng Anh ghép từ những từ ai cũng dùng. Tên tiếng Anh hợp lý khi khách hàng chính của bạn là người nước ngoài hoặc sản phẩm bán ra quốc tế.
"Tên phải hợp số nét, hợp mệnh người chủ." Đây là quan niệm dân gian, nhiều gia đình vẫn tham khảo, nhưng không có căn cứ khoa học nào cho thấy nó ảnh hưởng tới kết quả kinh doanh. Nếu muốn giữ yếu tố này vì sự yên tâm của mình hoặc của gia đình, dùng nó làm vòng lọc sau cùng, sau khi tên đã qua các phép thử đo được ở trên, đừng để nó loại một tên tốt từ đầu.
Chạy cả bảy phép thử trong một buổi
Nếu bạn có ba đến năm tên trong danh sách ngắn, có thể chạy cả bảy phép thử trong một buổi chiều theo thứ tự sau, ví dụ giả định cho một nhóm hai người sáng lập:
- Tra cứu pháp lý cho tất cả các tên cùng lúc, loại ngay tên đỏ.
- Viết không dấu, viết liền, đọc to, kiểm nghĩa tiếng Anh. Loại tên ra nghĩa xấu.
- Ghép vào mẫu hoá đơn, ô chuyển khoản, khổ giấy mặt tiền. Ghi lại tên nào phải cắt.
- Gọi điện cho ba người quen cho mỗi tên còn lại, ghi lại cách họ viết.
- Đọc tên kèm danh sách ngành năm năm tới, và soát bảng các dạng gây hiểu lầm.
- Mỗi người sáng lập tự ghi âm ba bối cảnh với tên mình thích nhất.
- Ngồi lại, đối chiếu kết quả; tên nào qua cả bảy phép thử thì chốt, còn lại giữ làm dự phòng.
Ghi kết quả vào một bảng chung với lý do cụ thể, không phải điểm số. Khi phải giải thích với người góp vốn hay gia đình vì sao chọn tên này, bảng đó trả lời thay bạn.
Câu hỏi thường gặp
Tên công ty qua hết bảy phép thử có chắc là tên tốt không?
Qua bảy phép thử nghĩa là tên không có lỗi dễ thấy, dùng được trong thực tế. Tên đó có trở thành tên mạnh hay không phụ thuộc phần lớn vào việc công ty làm ăn ra sao. Rất nhiều tên nổi tiếng hiện nay ban đầu nghe bình thường; chính sản phẩm và cách làm việc mới làm nên ý nghĩa cho tên.
Phép thử điện thoại có cần làm với người ở nhiều vùng miền không?
Nên làm nếu khách của bạn ở nhiều vùng. Cách phát âm dấu thanh và phụ âm đầu khác nhau giữa Bắc, Trung, Nam, nên một tên rõ ràng với người cùng quê có thể bị nghe sai hoàn toàn ở nơi khác. Tối thiểu nên có một người nghe ở vùng khác vùng của người đọc.
Nên chọn tên có ý nghĩa hay tên dễ đọc khi hai tiêu chí mâu thuẫn?
Với phần lớn công ty nhỏ, dễ đọc nên được ưu tiên hơn, vì ý nghĩa cần được giải thích mới có tác dụng, còn khó đọc thì gây phiền mỗi ngày. Lý tưởng là tìm tên vừa dễ đọc vừa có ý nghĩa đủ để kể trong một câu.
Có nên hỏi ý kiến khách hàng trước khi chốt tên công ty?
Có, nhưng hỏi đúng cách: đọc tên và hỏi họ đoán công ty làm gì, cảm thấy thế nào, chứ không hỏi họ thích tên nào nhất. Câu hỏi thích hay không thường cho ra câu trả lời lịch sự, ít giá trị; câu hỏi về cách hiểu cho ra thông tin bạn dùng được.
Tên công ty dùng chữ F, J, Z, W có được không?
Theo quy định hiện hành về tên doanh nghiệp, các chữ F, J, Z, W được phép dùng trong tên riêng cùng chữ cái tiếng Việt, chữ số và ký hiệu. Chỉ nên dùng khi chúng giúp tên dễ đọc hơn, vì nhiều người lớn tuổi đọc các chữ này không thống nhất.
Phép thử bỏ dấu có cần áp dụng với tên tiếng nước ngoài của công ty không?
Tên tiếng nước ngoài vốn viết bằng chữ La-tinh không dấu, nên cần kiểm theo hướng khác: cách người bản ngữ đọc nó, và nghĩa của nó trong ngôn ngữ đó. Nếu tên tiếng nước ngoài chỉ giữ nguyên tên riêng tiếng Việt không dấu, hãy kiểm nó bằng chính phép thử bỏ dấu.